GEOGRAFSKI POLOZAJ

Vranje je ekonomski, politički i kulturni centar Pčinjskog okruga koga čine opštine Bosilegrad, Bujanovac, Vladičin Han, Preševo, Surdulica, Trgovište i Vranje. Grad se nalazi u severozapadnom delu Vranjske kotline, na levoj obali Južne Morave. Reku i grad dele magistralni put i železnička pruga koju na severu vode ka: Leskovcu (70 km), Nišu (110 km) i Beogradu (347 km), a na jugu ka: Kumanovu (56 km), Skoplju (91 km) i Solunu (354 km).

Smešten je u podnožju planine Plačkovice (1231 m), Krstilovice (1154 m) i Pržara (731 m). Od granice Bugarske je 70 km udaljen, a od Makedonije 40 km.

Detalji

Vranje je sedište Eparhije vranjske i 4. brigade Vojske Srbije.

Detalji

   ISTORIJA

Nema pouzdanih podataka kada i gde je formirano naselje i na čijim temeljima je iznikao grad Vranje. Pretpostavlja se da se to dogodilo u vreme Trakolira (Rimljana), Vizantije, Grka ili Slovena koji su ove prostore naseljavali VI i VII veku. Međutim, jedno je sasvim jasno: ovo je izuzetno važno geostrateško područje na kome su se od pamtiveka ukrstavali karavanski putevi. Tako da je najlakši put ka jednome i ka drugome, osvajače vodio put preko vranjskog pomoravlja.

Prvi pisani trag o Vranju ostavila nam je Ana Komnina, vizantijska princeza, još u XI veku, pišući o vladavini svoga oca cara Aleksija Komnina. Ona u knjizi "Aleksijada" kaže da je raški župan Vukan 1093. godine u svom osvajačkom pohodu stigao do Vranja i osvojio ga. Ne zadugo, on se pred moćnijom Vizantijom morao povući.[1] Ona to opisuje ovako:
Vikicitati „Na to se Vukan osmeli i, kako nije preostalo nikoga da mu se suprotstavi, poče da pljačka susedne gradove i zemlje. I okolinu Skoplja potpuno opustoši, a delom i popali. Ali ne samo to, nego, zauzevši Polov i stigavši do Vranja, uništi i opustoši sve i odvuče otuda mnogo plena pa se vrati u svoju zemlju. “
(Ana Komnina)

Drugi put 1193. godine, Vranje je od Vizantije privremeno preoteo veliki raški župan Stefan Nemanja i pripojio ga srednjovekovnoj srpskoj državi. Ipak, u sastavu srpske države Vranje je definitivno ušlo 1207. godine kada ga je osvojio Stefan Prvovenčani.

Interesantno je napomenuti da je prilikom raspada srpske srednjevekovne države, Vranje postalo samostalna oblast pod upravom kesara Uglješe, „Gospodara Vranja, Preševa i Kumanova“. Ova samostalna oblast nestala je posle Kosovske bitke, kada je Vranje ušlo u sastav države despota Stefana Lazarevića.

Raspadom srpske srednjovekovne države, Turci su Vranje osvojili 14. juna 1455. godine, i držali ga u svojim rukama sve do 31. januara 1878. godine, na svetog Antanasa, kada je varoš osvojila srpska vojska pod komandom generala Jovana Belimarkovića. Vranje je pod turskom vlašću bilo 422. godina. Grad je u Kneževini Srbiji dočekalo slobodu sa nešto više od 8.000 stanovnika.

U početku 20. veka Vranje je imalo oko 12.000 stanovnika. Kao pogranični grad Kneževine/Kraljevine Srbije, služio je kao polazno mesto za četnike (komite) u Staru Srbiju. U to vreme u gradu se nalazio i konzulat Osmanskog carstva.

U Balkanskim i dva svetska rata, Vranje i ovaj kraj ponovo su bili na meti osvajača. U Prvom balkanskom ratu 1912. godine operacijama protiv Turaka, odavde su lično komandovali kralj Petar I Karađorđević, predsednik vlade Nikola Pašić sa više ministara i generalštab sa načelnikom štaba Vrhovne komande vojvodom Radomirom Putnikom.

No, ovi prostori su, posebno u novoj istoriji, bili česta meta bugarskih osvajača koji su ovde počinili nečuvene zločine. U Prvom svetskom ratu Bugari su okupirali Vranje 16/17. oktobra 1918. godine. Sloboda je tada plaćena sa 514 života na frontu i 335 nedužno streljanih.

U Drugom svetskom ratu Nemci su u ovaj grad ušli 9. aprila 1941. godine, da bi ga 22. aprila predali u ruke bugarskim fašistima. Oni su u Vranju, za četri godine, napravili prava zverstva - streljali su oko 700, a internirali 4.000 rodoljuba. U borbama je učestvovalo oko 12.000 boraca, od kojih 956 nije dočekalo slobodu 7. septembra 1944. godine.

Detalji

 DEMOGRAFIJA



U naselju Vranje živi 42153 punoletna stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 35,8 godina (35,0 kod muškaraca i 36,6 kod žena). U naselju ima 17196 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,20.

Ovo naselje je u značajnoj većini naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je porast u broju stanovnika.

 

Ono sto se meni,kao obicnom smrtniku,dopada kod Vranja i Vranjanaca su price i predanja.Posebno ova o Belom mostu...


LEK ZA LJUBAVNE JADE


Beli most na Vranjskoj reci, za koji se veruje da ima čudotvornu moć, sagrađen 1844. godine, posle tragične ljubavi Turkinje i Srbina

Lepa Ajša bila je kći jedinica bogatog i moćnog Selim-bega. Usamljena i velikim kamenim zidom odvojena od ostalog sveta, ona je svakog jutra slušala čarobni zvuk dvojnica mladog, lepog i stasitog čobanina Stojana, koji je sa ovcama prolazio pored njenog doma. Kroz odškrinutu kapiju stalno ga je pratila pogledom i zaljubila se. Sanjala je i žudela da ode s njim u planine. Ni Stojan nije ostao ravnodušan pred lepom Turkinjom. Počeli su tajno da se sastaju. Po čaršiji su kružile priče o zabranjenoj ljubavi Turčinove kćeri i mladog kaurina. Priče su došle i do ušiju Selim-bega.

Jednog dana iskrala se iz kuće i otrčala u susret svom draganu. Za njom je pošao ljutiti i besan Selim-beg. U ruci je držao pušku. Našao ih je pored reke, uperio je pušku prema mladiću i opalio, ali metak nije pogodio Stojana, već Ajšu, koja je svojim telom zaklonila mladića. Drugi kuršum pogodio je Stojana u srce. Jedno pored drugog stradalo je dvoje mladih čiji je jedini greh bio strasna ljubav.

Po priči koja se vranjskom čaršijom prenosila godinama, teško ranjena Ajša je, pre nego što je zauvek sklopila oči, izrekla ocu svoju poslednju želju - da se od novca koji je bio namenjen za njenu udaju podigne most na mestu gde su se sastajali i zajedno otišli u smrt.

Selim-beg je ispoštovao amanet svoje jedinice. Skrhan bolom za svojom mezimicom, podigao je 1844. godine most koji je narod nazvao Beli most i koji spaja obale Vranjske reke. Na mostu ljubavi stoje ploče sa natpisom na arapskom jeziku. Sadržinu teksta preveo je matičar Hafis Tutfi Munsalihović, a glasi:

‘’Ovaj most zvaće se Beli most, on će služiti za olakšicu. Voda koja ispod njega teče neka posluži ljudima za zdravlje! Prolaznici, prođite jedanput preko mosta i vratite se. Videćete da je sagrađen za dobro svakog čoveka. Muhamede Mustafo, posreduj za humanu vlasnicu Ajšu...’’

Ispod ovog, dodat je još jedan tekst na arapskom jeziku:
‘’O čuvaru, vlasnica ove dobrote i lepote, hanuma Ajša, podiže ovaj most da joj Bog oprosti njene grehe i grehe njenih roditelja.’’   

Detalji

Spomenik oslobodiocima Vranja (Čika Mitke) – Podignut neposredno pred Majski prevrat 1903. godine, rad je velikog vajara Simeona Roksandića, rušen dva put od strane bugarskoih okupatora i ponovo dizan, i danas je teško oštećen, ali, iako bez ruke i puške, ponosno lomi turski barjak pod nogama